myxomatose
door Maryo van den Berg
Waar Myxomatose vandaan komt
Oorspronkelijk werd Myxomatose vanuit Brazilië (waar het
voor het eerst omstreeks 1930 werd ontdekt) naar Australië geïmporteerd.
De bedoeling was de enorme konijnenpopulatie onder controle te krijgen. In
Brazilië werden de (wilde) Cotton Tail konijnen in lichte mate besmet, ze
kregen slechts kleine bulten die ze zelf maakten als afweer tegen de
ziekte. In Australië verliep de ziekte echter rampzalig en roeide bijna
alle konijnen uit.
De ziekteverwekker
Myxomatose bij konijnen wordt veroorzaakt door een virus.
Dit virus is een soort pokkenvirus, dat graag in de huid van een konijn
groeit. Zoals bij alle virussen is het organisme zeer klein en kan alleen
met behulp van een microscoop gezien worden.
| Myxomatose herkennen De eerste tekenen van Myxomatose zijn dikke, vochtige zwellingen om het hoofd en de snuit. Gezwollen oogleden (slaperige ogen) zijn een klassiek teken, samen met gezwollen lippen, kleine zwellingen aan de binnenkant van het oor en dikke zwellingen rond de anus en geslachtsorganen. Binnen één of twee dagen kunnen deze zwellingen zo erg geworden zijn dat ze blindheid veroorzaken en er misvorming ontstaat bij de snuit, mond, oren en neus. |
Myxomatose in beginstadium |
Welke haasachtigen Myxomatose kunnen krijgen
Het Europese konijn, waar onze wilde tamme konijnen van
afstammen, is zeer vatbaar voor de ziekte. Hazen zijn niet vatbaar voor deze ziekte.
Vatbare rassen
Alle soorten rassen zijn vatbaar, inclusief de wilde
konijnen in ons land. Ook de "huis"konijnen
en tentoonstellingskonijnen, inclusief dwergkonijnen, hangoorkonijnen etc.
Er bestaat wel een kleine kans dat het ene ras vatbaarder is dan het
andere.
De ziekteverspreiding
Myxomatose wordt door bloedzuigende insecten verspreid.
Het meest belangrijke insect dat de ziekte verspreidt is de konijnenvlo,
die regelmatig bij wilde konijnen wordt gevonden. Het Myxomatose virus kan vele maanden in
het bloed van vlooien in leven blijven. Waarschijnlijk wordt de ziekte van
jaar tot jaar overgedragen omdat de vlooien in konijnenholen overwinteren.
Bij tamme konijnen wordt
deze vlo niet zo vaak gevonden maar in de meeste Europese landen draagt de
mug
in belangrijke mate bij tot de verspreiding van de ziekte.
Als de mug of vlo het konijn bijt, komt, terwijl het insect bloed zuigt, een klein beetje levend virus in de huid van het konijn. Binnen een paar dagen zit het virus in een plaatselijke lymfeklier en verplaatst zich via het bloed naar andere plekken in het lichaam. Het virus vermenigvuldigt zich meestal in de huid rondom de ogen, de neus, de snuit, de zachte huid in de oren en ook in de huid rond de anus en de geslachtsorganen.
Myxomatose wordt in Nederland niet verspreid door contact van het ene konijn met het andere. De ziekte wordt echt door een stekend insect overgebracht.
De incubatietijd van Myxomatose
De incubatietijd verschilt enigszins dier tot dier maar
varieert van minimaal vijf dagen tot maximaal veertien dagen
(incubatietijd is de tijd vanaf dat het virus binnendringt tot de eerste
keer dat er tekenen van de ziekte worden gezien).
Meestal snelle dood
Het tijdstip van overlijden
varieert ook. Sommige dieren kunnen weken of maanden na de infectie nog in
leven zijn, maar over het algemeen is de infectie in een vatbaar konijn
hevig en treedt de dood binnen 12 uur in..
| Het ziekteverloop |  |
 |
In korte tijd worden besmette konijnen blind vanwege de zwelling rond de ogen, en dit maakt eten en drinken vaak moeilijk. Toch zijn er soms wilde konijnen te zien, die Myxomatose hebben en rustig gras lopen te eten. Natuurlijk zijn veel konijnen in dit stadium een makkelijke prooi voor vossen en andere roofdieren. Andere konijnen kunnen makkelijk gewond raken, of doodgereden worden op wegen, maar de meest voorkomende doodsoorzaak is een latere longinfectie die meestal 8 dagen na het begin van de ziekte optreedt. Bij tamme konijnen verloopt de ziekte meestal langzamer en komt de dood niet zo snel omdat de eigenaar het konijn zoveel mogelijk verzorging geeft.
Niet alle besmette konijnen sterven
Genezing in de natuur is zeldzaam (misschien 5 - 10% van de wilde konijnen herstelt
uiteindelijk van Myxomatose), genezen konijnen zijn een leven lang immuun,
en produceren zelfs een immuun nageslacht. Herstel van tamme konijnen is
in sommige gevallen gerapporteerd, dankzij uitstekende verzorging met
dwangvoeren, warmte, antibioticum. Helaas behoren deze gevallen tot een
uitzondering.
Hoe kan de ziekte bedwongen worden?
De ziekte kan op twee manieren bedwongen worden:
1. Controleren op parasieten.
Controleren op vlooien is belangrijk en dit kan inhouden dat niet alleen wilde konijnen bij huiskonijnen uit de buurt gehouden moeten worden, maar dat er ook vlooienbestrijdingsmiddelen gebruikt moeten worden.
Waarschuwing! Gebruik nooit FRONTLINE (lees hier) bij een konijn... Er zijn konijnen ziek geworden en/of overleden na gebruik van Frontline. De fabrikant waarschuwt artsen dit middel niet bij konijnen te gebruiken. Deze waarschuwing wordt helaas niet overal gehoord..
ADVANTAGE
Er zijn goede berichten over het gebruik van
Advantage bij konijnen. De dosering moet dan aangepast worden. Voor een
konijn kan een pipetje voor jonge katjes gebruikt worden. Voor hele
kleine dwergjes niet het hele pipetje gebruiken, voor hele jonge konijntjes
helemaal niet. Het moet het
op een plaats aangebracht worden waar een konijn zich niet
kan likken .... Als er meerdere konijnen zijn is het beter ze gedurende 12
uur te
scheiden, zodat ze elkaar's vacht niet kunnen likken en het middel naar de
huid kan zakken.
STRONGHOLD
Stronghold wordt goed door konijnen verdragen, en wordt bij deze dieren
steeds vaker toegepast ingeval van huidmijt, vachtmijt, luis en vlooien. Een
pipetje voor kittens is geschikt, de behandeling moet na 30 dagen herhaald
worden en evt. weer na 30 dagen nog eens. Samenwonende konijnen mogen elkaar
gedurende minstens 6 uur niet kunnen aflikken wegens gezondheidsbezwaren.
In veel dierenzaken en natuurvoedingswinkels worden "natuurlijke" vlooienpoeders verkocht. Deze bevatten over het algemeen mint, eucalyptus of andere kruiden. Ga er niet vanuit dat deze producten veilig zijn omdat ze natuurlijk zijn, of in een natuurvoedingswinkel zijn gekocht. Al deze producten bevatten toch chemicaliën, en kunnen een dodelijk effect hebben op zoogdieren. Sommige van deze kruiden kunnen misschien veilig door mensen gegeten worden, maar kunnen een konijn doden...
Ook andere huisdieren moeten behandeld worden tegen vlooien, en de omgeving moet vlo-vrij gehouden worden. Bij het behandelen van kamers moeten konijnen daar 24 uur buiten gehouden worden.
2. Vaccinatie
In Nederland worden de konijnen tegen Myxomatose ingeënt met Lyomyxovax.
De fabrikant van Lyomyxovax is Merial.
Merial adviseert konijnen vanaf 1 maand oud te vaccineren. Het beste kan
dit in april/mei, voordat de stekende insecten verschijnen. Geadviseerd
wordt ook de dieren in juli of augustus een herhalingsenting te laten
geven. Bij dwergkonijnen adviseert Merial met de enting te wachten tot de
leeftijd van 3 maanden. Vooral na de eerste enting kan een reactie
optreden in de vorm van een bult op de entingsplek. Meestal verdwijnt de
bult vanzelf, maar er moet altijd op gelet worden en in geval van twijfel
moet de dierenarts hier even naar kijken. Bij het injecteren met niet
steriele (= eerder gebruikte) injectienaalden kunnen namelijk abcessen
ontstaan.
Gegarandeerde beschermingsduur
De vaccinatie wordt door de fabrikant 2 tot 4 maanden
gegarandeerd. Na de eerste vaccinatie zou binnen niet al te lange tijd de
tweede vaccinatie gegeven moeten worden. Verder is het over het algemeen
voldoende de konijnen 2x per jaar te laten vaccineren, namelijk in
april/mei en in de nazomer. Konijnen bouwen door de regelmatige entingen
zelf ook weerstand op.
Niet vaccineren als...!
Zwangere vrouwtjes en konijnen met snot, of andere
gezondheidsproblemen, mogen niet gevaccineerd worden. Kort voor of na een
operatie (ook castratie) mag niet gevaccineerd worden. Een konijn moet in
goede conditie zijn voor deze enting.
Toch nog ziek
Na de entingen is het nog mogelijk dat een konijn een
lichte vorm van myxomatose krijgt. Meestal is het dan slechts een lokale
vorm, en over het algemeen overleeft het konijn dit, in tegenstelling tot
een niet geënt konijn. Belangrijk is dan om te zorgen dat het konijn blijft eten (desnoods
dwangvoeren) en het is nodig om een breedspectrum antibioticum te geven
om secundaire bacteriële infecties te voorkomen. Het konijn moet uiterst
warm gehouden worden, een buitenkonijn moet binnenshuis verzorgd worden. Het
myxomavirus is actiever bij lage temperaturen, hoe hoger de
omgevingstemperatuur is hoe minder kans het virus heeft om te groeien.